TWIL #70: Van Echt Wonen tot Chinese Vloot

Elke zondag deel ik mijn TWIL (This Week I Learned). Hierin schrijf ik een paar dingen op die me die week zijn opgevallen. Een detail in het landschap. Een fragment uit de geschiedenis. Iets dat me even deed stilstaan.

Wonen zonder te wónen

Martin Heidegger was een Duitse filosoof, actief in de eerste helft van de twintigste eeuw. Een van de meest invloedrijke denkers van zijn tijd, en ook een van de meest omstreden. Zijn teksten staan bekend als zwaar. Ik loop er met een grote boog omheen. Wie weet, ooit.

Zijn manier van denken kom ik wel geregeld tegen, via artikelen en essays. Voor een museumproject dook ik er weer in, en stuitte opnieuw op dit idee: De crisis van onze tijd is niet dat mensen te weinig huizen hebben. Het is dat mensen niet weten te wónen.

Dat klinkt aanstellerig. Tot je er even bij stilstaat.

Je kunt ergens verblijven zonder er te wonen. De sleutel past, de verwarming werkt, je gaat 's ochtends weg en komt 's avonds terug. En toch: de plek kent jou niet, en jij kent haar niet.

Wonen is geen toestand maar een verhouding. Heidegger beschrijft het via vier bewegingen:

• Sparen: de plek laten zijn wat ze is, haar niet overheersen of uitputten. Het tegendeel van sparen is niet verspillen, maar veronachtzamen. De plek behandelen als middel voor jouw doeleinden, niet als iets wat zelf bestaat.
• Bewaren: je kunt alleen bewaren wat je kent. Weten dat het plein 's ochtends anders klinkt dan 's avonds. Weten welke buren er al twintig jaar staan en welke net zijn aangekomen. Weten dat de linde op de hoek elk jaar later uitloopt dan de andere bomen. Dat soort kennis is niet te googelen. Ze groeit alleen door aanwezigheid over tijd.
• Dragen: de plek vormt je gewoonten, je referenties, hoe je door een straat loopt. Je hebt haar in je meegenomen. Ze zit in kleine dingen: welke route je neemt, waar je automatisch naar kijkt, wat je opvalt als er iets veranderd is.
• Gedragen worden: het omgekeerde. De plek houdt jou ook. Ze geeft oriëntatie, een web van betekenissen dat je niet zelf hoeft te construeren. Je hoeft niet telkens opnieuw te bepalen waar je bent. Je weet het gewoon.

De moderniteit is heel goed geworden in het scheiden van verblijven en wonen. Een appartement is een unit. Een buurt is een omgeving. Een stad is een markt. Ze beschrijven een plek als iets functioneels, iets dat je verlaat zodra iets beters beschikbaar is.

Het probleem is niet dat we verhuizen. Het is dat we er van meet af aan op gericht waren te vertrekken.

Dat maakt de vraag minder geografisch en meer persoonlijk. Hoe verhoud ik me tot de plek waar ik ben? Niet als een locatie die ik beoordeel, maar als iets wat ik draag, en dat mij draagt.

Grootser dan Columbus ooit wist

Op een avond bladerde ik met de kids door een boek over ontdekkingsreizen. Elke pagina een ander verhaal, prachtige illustraties. En toen sloegen we een pagina om waarop een enorme vloot stond afgebeeld, tientallen schepen zo groot als drijvende paleizen.

De vloot van Zheng He.

Zheng He was een Chinese admiraal die tussen 1405 en 1433 zeven grote expedities leidde vanuit de Ming-dynastie, richting Zuidoost-Azië, India, Arabië en de oostkust van Afrika. Niet met één schip, maar met een vloot van soms meer dan tweehonderd vaartuigen.

En dan die schepen zelf. Even de maten op een rij, want die vragen om een moment stilte:

• De baochuan, de "schatschepen", waren naar schatting 120 tot 130 meter lang
• De Santa María van Columbus: dertig meter
• Een moderne voetbalveld: honderd meter

Er is discussie over die getallen. Sommige historici denken dat de Chinese bronnen overdreven, of dat zulke afmetingen technisch nauwelijks haalbaar waren in hout. Maar zelfs in de meest conservatieve schattingen was dit een vloot die Europa toen niet kon evenaren.

Het doel was ook niet verovering, maar indruk maken. Zheng He bracht geschenken, haalde tributen op, toonde aanwezigheid. En hij nam levende dieren mee terug, waaronder een giraf, die aan het keizerlijk hof werd gepresenteerd als een wezen uit de legende.

En dan stopt het verhaal abrupt.

Na de dood van de Yongle-keizer grepen de Confucianistische ambtenaren hun kans. Ze hadden de expedities altijd al gehaat, maar niet alleen om principiële redenen. Zheng He was zelf een eunuch, en zijn vloot werd gedragen door de eunuchenfractie aan het hof. Die twee groepen, ambtenaren en eunuchen, waren al decennia elkaars rivalen. Zijn succes was hun verlies.

Dus toen de keizer er niet meer was, wonnen zij. De vloot werd teruggetrokken, de schepen lieten ze verrotten. Ze vernietigden zijn scheepvaartlogboeken. En uiteindelijk werd het zelfs verboden om grote zeeschepen te bouwen.

Geen passief vergeten. Actief uitwissen.

Wat me bijblijft is niet de omvang, maar de stilte erna. China had alles in huis om de zeevaart te domineren, en besloot van niet. Niet door te verliezen, maar door te stoppen.